Ekstradycje osób ściganych z Polski do Szwajcarii | Co do zasady

Jednym z krajów, które regularnie kierują do Polski wnioski o ekstradycję osób ściganych, jest Konfederacja Szwajcarska – powszechnie utożsamiana z poczuciem bezpieczeństwa, rozwojem gospodarczym oraz wysokim poziomem życia. Jak wygląda polsko-szwajcarska współpraca ekstradycyjna?

Podstawa prawna współpracy

Współpraca polskich i szwajcarskich organów ścigania w zakresie ekstradycji odbywa się na podstawie Europejskiej konwencji o ekstradycji, ratyfikowanej przez Polskę wielostronnej umowy międzynarodowej. Jest ona jednym z podstawowych aktów prawnych dotyczących ekstradycji.

Konwencja przewiduje szereg sytuacji, w których wydanie danej osoby nie jest możliwe. Dotyczy to m.in. przestępstw politycznych czy wojskowych. Do przesłanek odmowy zaliczamy również możliwość wymierzenia kary śmierci w państwie wnioskującym czy też przedawnienie karalności danego czynu lub wykonania kary, według prawa którejkolwiek ze stron.

Konwencja reguluje również zasady wydania własnych obywateli. Każde państwo ma prawo odmówić ekstradycji własnego obywatela. W takim przypadku powinno jednak (na wniosek państwa wzywającego) przekazać sprawę właściwym organom w celu wszczęcia postępowania karnego.

Kto i za co?

W 2025 r. organy ścigania w Szwajcarii skierowały do polskich władz trzy wnioski o ekstradycję. Poszczególne osoby były ścigane zarówno w celu przeprowadzenia postępowania karnego, jak i wykonania kary.

Do zarzucanych przestępstw należały m.in.: oszustwo, paserstwo, pranie pieniędzy, udział w grupie przestępczej, fałszerstwo dokumentów, rozbój z użyciem niebezpiecznego narzędzia czy też kradzież z włamaniem. Wnioski o ekstradycję dotyczyły obywateli nie Szwajcarii, tylko państw trzecich: Ukrainy, Litwy i Gruzji.

W sprawach tych sądy stwierdziły brak zaistnienia niedopuszczalności wydania. Ścigani nie mieli polskiego obywatelstwa, nie korzystali z prawa do azylu. Zarzucane im przestępstwa miały charakter ściśle kryminalny, nie były związane z politycznymi prześladowaniami. Nadto sądy podkreślały, że szwajcarskie ustawodawstwo nie przewiduje możliwości wymierzenia kary śmierci.

Domniemanie dobrej wiary szwajcarskich organów wymiaru sprawiedliwości

W rozstrzyganych sprawach polskie sądy były w pełni zgodne co do należytego poziomu przestrzegania gwarancji rzetelnego procesu w Konfederacji Szwajcarskiej[1] oraz przestrzegania tam standardów ochrony praw człowieka. Wskazywały, że Konfederacja Szwajcarska jest państwem demokratycznym, w pełni respektującym prawa i wolności człowieka[2]. Opierały się przy tym na raportach organizacji międzynarodowych i podkreślały, że nie są znane publikacje zwracające uwagę na negatywne aspekty funkcjonowania szwajcarskiego wymiaru sprawiedliwości[3]. Wreszcie wskazywały, że w przypadku wniosków szwajcarskich polska strona w pełni respektuje zasadę dobrej wiary państw ekstradycyjnych oraz zasadę wzajemności[4].

Można podsumować, że z uwagi na kulturę prawną, przestrzeganie praw człowieka oraz wysokie standardy szwajcarskiego sądownictwa polskie sądy traktują tamtejsze organy wymiaru sprawiedliwości jako wiarygodnego partnera ekstradycyjnego, co skutkuje orzekaniem o prawnej dopuszczalności wydania osób ściganych.

Warto jedynie zwrócić uwagę, że w sprawach szwajcarskich pojawił się aspekt związany z procedurą wydawania postanowień o tymczasowym aresztowaniu. W systemie szwajcarskim leżą one w gestii prokuratora, a nie sądu. W tym zakresie jednak Sąd Apelacyjny w Warszawie zwrócił uwagę, że przepisy Europejskiej konwencji o ekstradycji nie wymagają wydania nakazu przez sędziego. Sąd podkreślił, że kwestia ta jest regulowana przez prawo wewnętrzne danego państwa. Dodatkowym argumentem było to, że ze zgromadzonych w sprawie dokumentów jednoznacznie wynikało, że osoba ścigana po wydaniu miała być natychmiast przekazana do dyspozycji sądu celem rozstrzygnięcia co do utrzymania pozbawienia wolności[5].

dr Artur Pietryka, adwokat, Kamil Łuba, praktyka karna kancelarii Wardyński i Wspólnicy